رمان ملکوت نوشته بهرام صادقی، داستان نویس معاصر است. این رمان از نوع رمان های نمادین است. سبکی که بهرام صادقی در این رمان به کار برده است، آنچنان ذهنی است که آن را از سبک و سیاق داستان های کوتاهش دور می کند و صبغه ای فرا طبیعی به آن می دهد. می شود گفت که: شخصیت ها در داستان های او، کم کم شالوده اجتماعی خود را از دست می دهند و عناصری که در کیفیت شکل دادن آنها نقش داشته اند؛ رو به فساد و از هم پاشیدگی می گذارد و داستان ها در تار و پود افکار خرافه و کابوس زده ای پیچیده می شود. شخصیت های اصلی او از نظر روانشناسی اغلب پیچیده و مرموز تصویر شده اند و بیش تر آن ها یا مریضند؛ و یا در افکار پریشان گرفتار شده اند. نویسنده به طور هنرمندانه ای از توصیف، گفتگو، عمل و نام در پردازش شخصیت ها استفاده کرده است. به نظر می رسد که صادقی در شخصیت پردازی قهرمانان خود، بیش تر بر استفاده از عنصر توصیف و گفتگو تاکید داشته است.

قدمت روایت با انسان برابری می کند. از همان آغاز بررسی موضوعات ادبی، نشانه هایی از توجه به روایت دیده می شود. در بوطیقای ارسطو، عناصر بعضی از انواع روایی مثل تراژدی و حماسه مورد توجه قرار گرفته اند. در داخل یک کلیت روایی، عناصر مختلف چون طرح، شخصیت، زمان، مکان، زاویه دید و... در راستای همدیگر، همچون یک کلیت منسجم عمل می کنند و در نهایت باعث خلق ساختار روایی آن متن می شوند. سنایی برای ملموس ساختن و تبیین هر چه بهتر مفاهیم تعلیمی مورد نظر خود در حدیقه از حکایت های زیادی استفاده کرده است. این بخش روایی حدیقه دارای ساختاری متمایز از کلیت کتاب می باشد و در آن از عناصر روایی-ساختاری مختلف در کنار یکدیگر بهره برده می شود. در این تحقیق با دیدی ساختاری به زوایای مختلف مبحث شخصیت و شخصیت پردازی حکایت های حدیقه سنایی که یکی از کتاب های باارزش ادبیات عرفانی می باشد، پرداخته شده است.

قصه و داستان، از قدیم در میان مردم رایج و مورد توجه آنان بوده است. انسان ها، در تمام ادوار، از گذشته - یعنی آن هنگام که شب ها در کورسوی روشنایی نور شمع، به قصه های به ظاهر ساده و بیشتر تخیلی که سینه به سینه نقل شده بود، گوش می کردند - تا امروز - که پیچیده ترین آن یعنی «رمان» ها را می خوانند - در زوایای اطوار شخصیت ها و قهرمانان آنها، از گیاهان و جانوران گرفته تا آدم ها، به تماشای زندگی و برخورد با زندگی های گوناگون می نشینند و از آن، درس و عبرت می گیرند. در واقع، قصه به اندازه تاریخ، در تهذیب و تربیت آنها، نقش دارد. حتی بیش از تاریخ. زیرا عوالمی که در قصه برای انسان تصویر می شود و معرفتی که در دنبال کردن سرگذشت قهرمانان آن از فرهنگ و جزییات دیگر، عاید خواننده می گردد، در حوصله هیچ تاریخی نمی گنجد و همین موضوع است که موجب توجه و علاقه تمام طبقات مردم به قصه می شود. قصه ای که مهمترین عنصر در پیشبرد آن، شخصیت یا قهرمان آن است.مردم به سبب اعمال این شخصیت ها به آنها دل می بستند یا از آنها متنفر می شدند و این امر باعث می شد که آنان، قصه و داستان را پیگیری کنند.هر چه این شخصیت ها، واقعی تر و راست تر بودند، بیشتر به دل خوانندگان می نشستند. هر چه آنان، در بدی و خوبی مطلق نبودند، یعنی گاهی خوب و گاهی بد، مردم با آنان بیشتر احساس خویشی می کردند.گاهی می شد که در قصه، ماجرا فقط از زبان راوی بیان می شد و شخصیت ها خیلی فعال نبودند، اما باز هم چون روح زندگی داشت و با زندگی مردم گره خورده بود، جذاب و شنیدنی بود.حتی گاهی می شد که قهرمانان و شخصیت های قصه کاری نمی کردند، بلکه قصد و انگیزه آنان بود که قصه را پیش می برد. اما باز این قصه ها نیز برای مردم شنیدنی بود. زیرا مردم می فهمیدند که این انگیزه است که به اعمال یک شخصیت، ارزش اخلاقی می بخشد.بنابراین، بهترین و جذاب ترین قصه ها، در بین مردم آنهایی بود که بهترین شخصیت ها و بهترین درون مایه ها را داشتند و بهترین شخصیت ها، آنهایی بودند که از جامعه و وقایع آن، شکل گرفته بودند.با نگاهی به «گلستان» از این منظر، یعنی شگردهای سعدی در شخصیت پردازی متوجه امتیاز دیگر این اثر ارزشمند می شویم؛ ویژگی دیگر که پرده از رازهای خرمی و جاودانگی «گلستان» بر می دارد.

از آنجا که مثنوی مولوی، اثری تعلیمی ـ عرفانی است، سعی شاعر بر این بوده است که در قالب داستانها، حکایتهاو تمثیلها به بیان پند و اندرز و گوشزد کردن مسائل اخلاقی و همچنین تشریح افکار و اندیشه های عرفانی خود بپردازد. لذا داستانها، حکایتها و تمثیلهای مثنوی از شمول و تنوع بسیاری برخوردار است . بهترین نمونه از تداخل حکایات مثنوی در دفتر سوم در ضمن "قصه اهل سبا و یاغی کردن نعمت، ایشان را" نمود یافته است. این حکایت با بیت "282" آغاز، ولی دنباله اش رها می شود و مجددا در بیت "364" بدان باز می گردد و نقل آن به پایان می رسد. این پراکنده گویی در بیان حکایت، باعث کثرت و تنوع کاربرد شخصیتها در مثنوی می شود؛ چه پایه و اساس هر داستانی را شخصیتهای آن تشکیل می دهد که خود عامل یا معمول رخدادها هستند. مولوی در مثنوی از سه شیوه در پردازش شخصیتها سود جسته که عبارت است از: الف) شیوه مستقیم که در این شیوه با صراحت در مورد افراد اظهار نظر می کند. ب) شیوه غیر مستقیم: در این روش این تنها به نمایش کردار شخصیتها می پردازد و خواننده خود را خلال نقشی که آنها ایفا می کنند به حقیقت وجود آنها پی می برد. ج) شیوه تلفیقی که آمیزه ای از روش مستقیم و غیر مستقیم است. همچنین در این مقاله به ابزارهای شخصیت پردازی مولانا، ویژگی شخصیتها در مثنوی و دسته بندی نام اشخاص در داستانهای مثنوی پرداخته شده است.